طلاق؛ نفرت انگیزترین حلال
52 بازدید
تاریخ ارائه : 10/8/2013 9:55:00 AM
موضوع: علوم تربیتی

بی گمان در هيچ آييني به اندازه اسلام بر استحکام نظام خانواده پافشاري نشده است. اسلام براي لحظه لحظه زندگي زناشويي دستور العمل هايي ارائه نموده است تا با عمل کردن به آن ها خطرات و تهديدها بر طرف شود.

محبوبترين بناها در اسلام پيمان مقدس ازدواج است و منفورترين چيز نزد پروردگار، خانه اي است که با طلاق و جدايي از هم فرو پاشد.

رسول اکرم صلي الله عليه وآله فرمود: «ما بني في الاسلام بناء احب الي الله عزوجل واعز من التزويج; در اسلام بنايي ساخته نشد که نزد خداي عزوجل محبوبتر و ارجمندتر از ازدواج باشد.»

و نيز آن حضرت فرمود: «ما من شي ء ابغض الي الله عزوجل من بيت يخرب في الاسلام بالفرقة; هيچ چيز نزد خداي عزوجل مبغوض تر از خانه اي که در اسلام با جدايي ويران شود نيست.»

پس از ازدواج و شروع زندگي، ممکن است عواملي بوجود آيد و اين بناي محبوب پروردگار را به منفورترين امور تبديل کند. شناخت اين عوامل و جلوگيري از به وجود آمدن آن ها مي تواند نويد بخش خانواده اي سالم و ارزشمند باشد. در اينجا تنها به برخي از اين عوامل به صورت گذرا اشاره مي شود.

1 - توقعات نامحدود و حاکم شدن روح تجمل پرستي و اسراف

يکي از عوامل مهمي که از آغاز زندگي مشترک مي تواند بنيان خانواده را بر هم بزند، توقعات نامحدود و حاکم شدن روح تجمل پرستي و اسراف است. تنها عامل بازدارنده در اين مورد، ايجاد و تقويت روحيه قناعت و پرهيزکاري است. از امام علي عليه السلام نقل شده است که فرمود: «انعم الناس عيشا من منحه الله سبحانه القناعة واصلح له زوجه; خوشترين زندگي را کسي دارد، که خداوند سبحان قناعت را ارزانيش دارد و همسرش را براي او شايسته گرداند.»

2 - دخالت هاي بي جا و غير مسؤولانه ديگران

از ديگر عوامل مهمي که بنيان خانواده را همواره تهديد مي کند، دخالت هاي غير مسؤولانه ديگران در زندگي يک زوج تازه ازدواج کرده است.

البته اين به معناي دور داشتن خير انديشان از اختلافات نور چشمان خود نيست که اين خود نعمتي خدادادي براي رفع اختلافات است.

3 - بي توجهي به خواست هاي يکديگر

زن و شوهر، داراي خواست ها و نيازهايي هستند که خداوند رفع بعضي از آن ها را در طرف مقابل قرار داده و بي توجهي هر کدام از زوجين نسبت به اين نيازها مي تواند زمينه را براي اختلافات بزرگ فراهم سازد.

در حديثي از امام صادق عليه السلام مي خوانيم: «لا ينبغي للمرءة ان تعطل نفسها; سزاوار نيست که زن خود را [براي شوهر] بي زيور و بي پيرايه کند.»

و از طرف ديگر به مرد دستور داده شده تا نيازهاي عاطفي همسر خود را با نشستن نزد او بر آورده نمايد.

پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله فرمود: «جلوس المرء عند عياله احب الي الله تعالي من اعتکاف في مسجدي هذا; نشستن مرد نزد زن و فرزندش، نزد خداي متعال از اعتکاف در مسجد من محبوت تر است.»

همچنين در دستورات اسلامي به مردها نيز سفارش شده که خود را براي زنان خود آراسته کنند.

حسن بن جهم مي گويد: «رايت ابا الحسن عليه السلام اختضب، فقلت: جعلت فداک اختضبت؟ فقال: نعم، ان التهيئة مما يزيد في عفة النساء ولقد ترک النساء العفة بترک ازواجهن التهيئة، ثم قال: ايسرک ان تراها علي ما تراک عليه اذا کنت علي غير تهيئة؟ قلت: لا. قال: فهي ذاک; ابوالحسن عليه السلام را ديدم که خضاب کرده است، عرض کردم: فدايت شوم، خضاب کرده اي؟ فرمود: آري، آراستگي مردان بر عفت زنان مي افزايد، زنان ترک عفت کرده اند، چون شوهرانشان آراستگي را ترک نموده اند.

سپس فرمود: اگر آراسته نباشي آيا خوش داري که همسرت را نيز مانند خود ببيني؟ عرض کردم نه. فرمود: او نيز چنين است.»

4 - بد اخلاقي نسبت به يکديگر

يکي از آثار شگفت انگيز ازدواج سکون و آرامش است. خداوند متعال در اين باره مي فرمايد:

«هو الذي خلقکم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسکن اليها» ; «او خدايي است که شما را از يک نفس آفريد، و همسر او را از جنس او قرار داد تا در کنارش آرام گيرد.»

به راستي همسراني که مايه آرامش يکديگرند، از مواهب بزرگ الهي به حساب مي آيند. اين آرامش از اينجا ناشي مي شود که هر يک از اين دو مکمل ديگري و مايه شکوفايي و نشاط و پرورش او است، به طوري که هر يک بدون ديگري ناقص است.

اين مهم همواره در پرتو حسن خلق امکان پذير است و کج خلق بودن و بد اخلاقي آفتي بسيار بزرگ براي اين گونه زندگي به حساب مي آيد.

در حديثي بسيار ارزشمند از امير مؤمنان علي عليه السلام چنين مي خوانيم: «من ساء خلقه مله اهله; آن که بد اخلاق باشد، خانواده اش از او دلتنگ و بيزار مي شوند.»

بسيار طبيعي است که بسياري از بيزاري ها و دلتنگي ها در نهايت به طلاق و جدايي منجر خواهد شد، مگر اينکه به بهترين وجه جبران گردد.

بد اخلاقي در خانه علاوه بر آثار سوئي که بر زندگي مشترک مي گذارد، مجازات هاي الهي را نيز به دنبال خواهد داشت.

رسول گرامي اسلام صلي الله عليه وآله بعد از دفن يکي از اصحاب خود به نام سعد بن معاذ فرمود: فشاري [از طرف قبر ]بر ا و وارد آمد. علت را جويا شدند، آن حضرت فرمود: چون با خانواده اش کمي کج خلق بود.

5 - هوس راني و توجه نامشروع به خواهش هاي نفساني

هر چه انسان بيشتر در کام شهوات گرفتار شود، بيشتر در معرض تباهي و نابودي قرار مي گيرد و به تدريج به جايي مي رسد که به هيچ وجه به هشدارهاي پي در پي عقل توجه نمي کند و بسياري از جدايي ها ناشي از بي توجهي به هشدارهاي عقل است.

علامه شهيد مرتضي مطهري رحمه الله سخن بسيار ارزشمندي در اين زمينه گفته است که به قسمتي از آن اشاره مي شود:

«از نظر اسلام محدوديت کاميابي هاي جنسي به محيط خانوادگي و همسران مشروع، از جنبه رواني به بهداشت رواني اجتماع کمک مي کند و از جنبه هاي خانوادگي سبب تحکيم روابط افراد خانواده و بر قراري صميميت کامل بين زوجين مي گردد...

اسلام تدابيري براي رام کردن و تعديل اين غريزه انديشيده است و در اين زمينه هم براي زنان و هم براي مردان تکليف معين کرده است. يک وظيفه مشترک که براي زن و مرد هر دو مقرر فرموده مربوط به نگاه کردن است. خلاصه اين دستور اين است که زن و مرد [نامحرم ]نبايد به يکديگر خيره شوند، نبايد چشم چراني کنند، نبايد نگاه هاي مملو از شهوت به يکديگر بدوزند، نبايد به قصد لذب بردن به يکديگر نگاه کنند. يک وظيفه هم خاص زنان مقرر فرموده است و آن اين است که بدن خود را از مردان بيگانه پوشيده دارند و در اجتماع به جلوه گري و دل ربايي نپردازند و موجبات تحريک مردان بيگانه را فراهم نسازند.

شک نيست که هر چيزي که موجب تحکيم پيوند خانوادگي و سبب صميميت رابطه زوجين گردد، براي کانون خانواده مفيد است و در ايجاد آن بايد حداکثر کوشش مبذول شود، بالعکس هر چيزي که باعث سستي روابط زوجين و دلسردي آنان گردد، به حال زندگي خانوادگي زيانمند است و بايد با آن مبارزه کرد.

اختصاص يافتن استمتاعات و التذاذهاي جنسي به محيط خانوادگي و در کادر ازدواج مشروع، پيوند زن و شوهري را محکم مي سازد و موجب اتصال بيشتر زوجين به يکديگر مي شود.»

گناهان و هوس راني ها عواقب بدي در پي خواهند داشت. به عنوان نمونه امام صادق عليه السلام فرمودند: «کم من نظرة ورثت حسرة طويلة; اي بسا نگاهي [از روي هوي و هوس] که حسرتي طولاني را به بار آورده است.»

در جايي که حجاب [و شرايط ديگر اسلامي] رعايت شود تعلق خاطر زن و شوهر نسبت به يکديگر بسيار بيشتر است تا جامعه اي که در آن بي بند و باري شيوع دارد.

اين نکته نيز قابل تامل است که هوسراني چه از طرف زن و چه از طرف مرد داراي برخي آثار وضعي و قهري است.

امام صادق عليه السلام در اين باره مي فرمايد: «عفوا عن نساء الناس يعف عن نسائکم; نسبت به زنان مردم عفيف باشيد تا سبت به زنان شما عفت ورزند.»

6 - حکايتي تکان دهنده

نقل شده است که در روزگار حضرت داوودعليه السلام زني بود که مردي نزد او مي رفت و به زور از وي کام مي گرفت. خداي عزوجل در دل آن زن چنين افکند که به آن مرد بگويد: هر بار که تو نزد من مي آيي مردي هم به سراغ زن تو مي رود. آن مرد نزد زن خود رفت، ديد مردي پيش اوست، او را نزد حضرت داوودعليه السلام آورد و گفت: اي پيامبر خدا! بلايي سرم آمده که بر سر احدي نيامده است! داوودعليه السلام فرمود: آن بلا چيست؟ مرد گفت: اين مرد را پيش زنم يافتم. پس خداي تعالي به داوودعليه السلام وحي فرمود که به او بگو: از هر دست که بدهي از همان دست پس مي گيري.

7 - مال حرام

مال حرام نيز مي تواند بر شکل گيري طلاق مؤثر افتد. امام باقرعليه السلام فرمود: «ان الرجل اذا اصاب مالا من حرام لم يقبل منه حج ولاعمرة ولاصلة رحم حتي انه يفسد فيه الفرج; هرگاه انساني از حرام مالي به دست آورد، نه حجي از او پذيرفته مي شود، نه عمره اي و نه صله رحمي و حتي در ازدواج و زناشويي او تاثير سوء مي گذارد.»

عوامل بازدارنده

اگر به هر دليلي دامنه اختلافات بين زن و شوهر بالا گرفت، خداوند تعالي براي پيشگيري از فروريزي بناي محبوب خانواده راه کارهايي را ارائه نموده است که به برخي از آن ها اشاره مي شود:

1 - دادگاه خانوادگي

آنجا که بيم انحلال و از هم پاشيدگي کانون خانوادگي در ميان باشد، اسلام تشکيل دادگاه خانوادگي را لازم دانسته است. به اين ترتيب که يک نفر داور به نمايندگي از طرف مرد و يک نفر به نمايندگي از طرف زن براي رسيدگي به مشکلات و اصلاح بين آن دو معين شوند. داوران منتهاي کوشش خود را درباره اصلاح آن ها به عمل آورند و اختلافات آن ها را حل کنند و اگر چاره اي جز جدايي نبود، آن ها را به بهترين نحو ممکن از يکديگر جدا کنند.

جاي بسي تاسف است که امروزه اغلب جوان ها با فاصله گرفتن از بزرگترها، خود را از تجربه هاي مفيد آنان محروم ساخته و گاهي گره اي را که به سادگي مي توان با کمک آن ها باز کرد، محکمتر کرده و گشودن آن را مشکل تر مي کنند.

خداوند متعال مي فرمايد: «وان خفتم شقاق بينهما فابعثوا حکما من اهله وحکما من اهلها ان يريدا اصلاحا يوفق الله بينهما ان الله کان عليما خبيرا»; «و اگر از جدايي ميان آن دو (زن و شوهر) بيم داشتيد، پس داوري از خانواده شوهر، و داوري از خانواده زن برگزينيد [تا به کار و اختلاف آن دو رسيدگي کنند.] اگر اين دو داور بناي اصلاح داشته باشند، خداوند ميان آن دو وفاق ايجاد کند، زيرا خداوند [از نيات همه] آگاه و باخبر است.»

اين آيه به زيبايي تمام، يک دادگاه خانوادگي را با ابتکار و امتيازات زير مطرح مي کند:

1 - داور، از ميان فاميل زن و شوهرند، تا سوز و تعهد و خير خواهي بيشتري داشته باشند.

2 - اين دادگاه نياز به بودجه ندارد.

3 - رسيدگي به اختلاف در اين دادگاه، سريع و بدون تراکم پرونده و مشکلات کار اداري است.

4 - اسرار اين دادگاه به بيگانگان نمي رسد و مسائل اختلافي در ميان خودشان مي ماند.

5 - چون داوران از خود فاميلند، مورد اعتماد طرفين مي باشند.

بنابراين آيه، جامعه - و مخصوصا خويشاوندان - در برابر اختلافات خانوادگي مسؤولند و مي بايست قبل از هر اتفاق نگران کننده اي تلاش خود را براي پيشگيري از آن به کار گيرند.

2 - توجه به آينده فرزندان

بدون ترديد پدر و مادر در يک خانواده پناهگاه فرزندان هستند، آنان در سايه الطاف الهي با فراهم آوردن امکانات رفاهي و حمايت هاي جسماني و رواني، در رشد، شکوفايي و بالندگي فرزندان نقش اساسي را ايفا مي کنند.

اختلاف، نزاع، سرزنش، ناسازگاري و... زن و شوهر بر رفتار کودکان و شکل گيري شخصيت آن ها آثار زيانبار و نامطلوبي به جاي خواهد گذاشت و اين آثار هنگام طلاق به اوج خود مي رسد. با توجه به آنکه همين فرزندان آينده جامعه را رقم خواهند زد، کمترين تقصير و قصوري در رشد و تربيت آن ها گناهي نابخشودني خواهد بود.

توجه به عواقب سوء اختلافات و جدايي زن و شوهر و تفکر درباره آثار زيان بار آن، موجب کاهش اختلافات و ايجاد تفاهم و درک بيشتر يکديگر خواهد بود.

3 - توصيه به ترک طلاق

اسلام مجريان صيغه طلاق و شهود و ديگران را توصيه کرده که با کوشش هاي خود مرد و زن را از طلاق منصرف کنند، همچنين طلاق را جز با حضور دو شاهد عادل صحيح نمي داند. اين دو نفر به خاطر داشتن عدالت و تقوي، نهايت کوشش خود را براي ايجاد صلح و صفا ميان زن و مرد به کار مي برند.

بديهي است اين همه مانع تراشي در راه طلاق به منظور اين است که در اين مدت ناراحتي ها و عصبانيت هايي که موجب تصميم طلاق شده است از ميان برود و زن و مرد به زندگي عادي خود بازگردند.

4 - قرار دادن عده

در مواردي که طلاق از طرف مرد و به صورت رجعي باشد، مرد مي تواند در مدت «عده » رجوع کند. بسياري از بي خبران، اين حکم اسلامي را به هنگام طلاق رعايت نمي کنند، و به محض جاري شدن صيغه طلاق، هم مرد به خود اجازه مي دهد که زن را بيرون کند و هم زن خود را آزاد مي پندارد که از خانه شوهر خارج شود. ولي اين حکم اسلامي علاوه بر حفظ احترام زن، غالبا زمينه رابراي بازگشت شوهر از طلاق و تحکيم پيوند زناشويي فراهم مي سازد.

چه اينکه با گذشت زمان، طوفان خشم و غضب، که غالبا موجب تصميم هاي ناگهاني در امر طلاق و جدايي مي شود، فرو مي نشيند و حضور دائمي زن در خانه در کنار مرد در مدت عده و ياد آوري شومي طلاق - که متاسفانه اغلب کساني که دست به طلاق مي زنند به آن توجهي ندارند - مخصوصا در آن جا که پاي فرزنداني در کار است، و اظهار محبت هر يک نسبت به ديگري، زمينه ساز رجوع مي گردد و ابرهاي تيره و تار دشمني و کدورت از آسمان زندگي کنار رفته، مجددا خورشيد محبت و عاطفه گرما بخش خانه خواهد شد.

جالب اينکه در حديثي از امام باقرعليه السلام مي خوانيم: «المطلقة تکتحل وتختضب، وتطيب; زن مطلقه [در دوران عده اش مي تواند آرايش کند;] سرمه در چشم نمايد، و موهاي خود را رنگين، و خود را معطر کند.»

پيامدهاي طلاق

در پايان به برخي از پيامدهاي ناگوار جدايي و طلاق اشاره مي شود:

1 - مشکلات عاطفي

بدون ترديد مرد و زني که مدت ها با يکديگر زندگي کرده اند، بعد از جدا شدن از نظر عاطفي دچار بحران شديدي خواهند شد. حتي اگر درد جدايي را با وصال ديگري التيام دهند.

2 - مشکلات اجتماعي

بسياري از زنان بعد از طلاق امکان زيادي براي ازدواج مجدد - آن هم به طور دلخواه و شايسته - ندارند، از اين رو دچار زياني بزرگ مي شوند و البته اين مشکل براي مردان کمتر از زنان نخواهد بود به نحوي که عده فراواني از آن ها همواره حسرت زندگي قبلي خود را مي خورند.

3 - مشکلات فرزندان

و بالاخره پرده پاياني اين قصه، داستان دردناک زندگي فرزنداني است که با طلاق والدين دچار بحران هاي شديد روحي و مشکلات رواني مي شوند.

البته اين ها برخي از پي آمدهاي طلاق و جدايي است و قطعا مشکلات فراوان ديگري به دنبال فروپاشي کانون خانواده به وجود خواهد آمد.

آيا تحمل برخي از تلخي ها در زندگي زناشويي و گذشت در زندگي - که پيامدهاي شيرين و حيات بخش دارد - سخت تر است يا تحمل پيامدهاي بسيار ملال آور طلاق؟!

 بيانديشيم.